Reported speech – ćwiczenia z kluczem odpowiedzi

Cel: opanowanie reported speech (mowy zależnej) w praktyce, tak żeby swobodnie przerabiać zdania z dialogów, książek czy matury. Problem: sama teoria szybko się rozmywa, jeśli nie jest natychmiast przećwiczona na konkretnych przykładach z kontrolą poprawnych odpowiedzi.

Poniżej zestaw mocno praktycznych ćwiczeń z mową zależną z kluczem odpowiedzi. Najpierw krótkie przypomnienie zasad, potem zadania od prostych do mieszanych, z naciskiem na typowe pułapki (czasy, zaimki, okoliczniki czasu i miejsca). Materiał jest idealny do powtórki przed kartkówką, klasówką czy maturą.

Reported speech – krótkie przypomnienie

Reported speech (mowa zależna) polega na relacjonowaniu cudzych słów, zwykle z przesunięciem w czasie i zmianą zaimków. Zamiast:

He said, “I am tired.”

powstaje:

He said (that) he was tired.

W typowej sytuacji w mowie zależnej zachodzą trzy główne zmiany:

• czas gramatyczny (tzw. backshift, cofnięcie o jeden czas w tył)
• zaimki (I → he/she, my → his/her itd.)
• okoliczniki czasu i miejsca (now → then, today → that day itd.)

Zapamiętać warto: jeśli czas wprowadzający (said, told, asked) jest w czasie przeszłym, zwykle cofany jest czas w zdaniu podrzędnym: am → was, will → would, can → could, have done → had done itd.

Najważniejsze zmiany w reported speech

Przed zadaniami przyda się krótka ściąga z typowych zmian. Nie trzeba uczyć się jej na pamięć, lepiej zrozumieć logikę: relacjonowany moment jest „o krok dalej w przeszłości”.

Zmiana czasów (backshift) – podstawowy schemat

Gdy czasownik wprowadzający jest w czasie przeszłym (said, told, asked), stosuje się zwykle takie przesunięcia:

• Present Simple → Past Simple
  “I work here.” → He said he worked there.
• Present Continuous → Past Continuous
  “I am working.” → She said she was working.
• Present Perfect → Past Perfect
  “I have finished.” → He said he had finished.
• Past Simple → Past Perfect
  “I bought it.” → She said she had bought it.
• Will → Would
  “I will call you.” → He said he would call me.
• Can → Could
  “I can help.” → She said she could help.

W praktyce w rozmowach zdarza się pozostawianie czasów teraźniejszych (szczególnie gdy coś jest nadal aktualne), ale w szkolnych zadaniach i na egzaminach lepiej trzymać się powyższego schematu.

Ćwiczenie 1: Zdania twierdzące – zmiana czasu i zaimków

Zadanie polega na przekształceniu zdań w reported speech. Skupić się trzeba na zmianie czasów, zaimków i okoliczników. Pominąć przecinki i cudzysłowy, użyć that tam, gdzie naturalnie pasuje (może być pomijane).

Przepisz zdania w mowie zależnej.

1. He said, “I’m very busy today.”
2. She said, “We are watching a film now.”
3. Tom said, “I bought this car last year.”
4. They said, “We have never been to London.”
5. Anna said, “I will help you tomorrow.”
6. My brother said, “I can drive you to the station.”
7. The teacher said, “You did a great job.”
8. Kate said, “I have to finish my homework now.”
9. Mark said, “I saw her in this shop yesterday.”
10. They said, “We are going to move here next month.”

Przydatne podpowiedzi do zadania:

• today → that day
• now → then
• this → that
• yesterday → the day before / the previous day
• tomorrow → the next day / the following day
• here → there

Ćwiczenie 2: Pytania i prośby w reported speech

W pytaniach i prośbach nie chodzi tylko o zmianę czasów. Zmienia się także szyk zdania i często pojawiają się czasowniki takie jak ask, tell, want, order.

Przepisz zdania w mowie zależnej.

11. “Where do you live?” she asked me.
12. “Did you see this film?” he asked.
13. “Why are you crying?” my mum asked me.
14. “Can you help me with this exercise?” Tom asked Anna.
15. “Don’t open the window,” the teacher said to us.
16. “Please, be quiet,” she said to the children.
17. “When will you come back?” he asked her.
18. “Have you finished your project?” the teacher asked me.
19. “Turn off your phones,” the instructor said to the students.
20. “What are you looking for?” he asked.

Najważniejsze zasady do zapamiętania przy pytaniach:

• pytania wh- (where, what, why…) → asked + wh-word + szyk zdania twierdzącego
• pytania tak/nie → asked if/whether + szyk zdania twierdzącego
• polecenia/zakazy → told/asked (sb) to do / not to do

Ćwiczenie 3: Mieszane typy zdań (poziom wyżej)

W tym zestawie pojawiają się zdania złożone, kilka czasów naraz i bardziej „życiowe” przykłady. Zadanie jest celowo trochę trudniejsze – chodzi o to, by poćwiczyć uważne czytanie całego zdania, a nie tylko mechaniczne przesuwanie czasów.

Przepisz zdania w mowie zależnej.

21. “I have been working on this project for three months,” she said.
22. “We were sleeping when the phone rang,” they said.
23. “If I finish early, I will call you,” he said to me.
24. “You mustn’t tell anyone about this,” she said to us.
25. “I didn’t know you had already met my sister,” Tom said.
26. “Why didn’t you answer my message yesterday?” she asked him.
27. “I can’t come today, but I might visit you next week,” he said.
28. “Don’t worry, I’m going to fix it for you,” my dad said to me.
29. “What were you doing at 8 p.m. last night?” the officer asked him.
30. “I think this is the best restaurant in this city,” she said.

Uwaga na zdania z już użytym Past Perfect: jeśli w zdaniu bezpośrednim jest had done, w mowie zależnej ten czas zwykle zostaje bez zmian. Cofanie go jeszcze „dalej” nie ma sensu.

Typowe błędy w reported speech

Podczas rozwiązywania powyższych zadań prawie na pewno pojawi się kilka powtarzalnych potknięć. Warto przyjrzeć się im z bliska, żeby nie wracały.

1. Zostawianie szyku pytającego w pytaniach pośrednich
Błąd: She asked me where did I live.
Poprawnie: She asked me where I lived.

2. Zapominanie o zmianie zaimków
Błąd: He said that I was tired. (gdy pierwotne zdanie brzmiało “I am tired.”)
Poprawnie: He said that he was tired.

3. Zostawianie okoliczników czasu bez zmiany
Błąd: He said he would call me tomorrow.
(lepiej w zadaniach egzaminacyjnych)
Poprawnie: He said he would call me the next day.

4. Mechaniczne cofanie każdego czasu
Nie zawsze trzeba cofać czas, zwłaszcza gdy zdanie opisuje prawdę ogólną:
“The Earth goes around the Sun,” the teacher said.
Spokojnie może zostać:
The teacher said that the Earth goes around the Sun.

Klucz odpowiedzi – Ćwiczenie 1

1. He said (that) he was very busy that day.
2. She said (that) they were watching a film then.
3. Tom said (that) he had bought that car the previous year / the year before.
4. They said (that) they had never been to London.
5. Anna said (that) she would help me the next day / the following day.
6. My brother said (that) he could drive me to the station.
7. The teacher said (that) I had done a great job.
8. Kate said (that) she had to finish her homework then.
9. Mark said (that) he had seen her in that shop the day before / the previous day.
10. They said (that) they were going to move there the next month.

Klucz odpowiedzi – Ćwiczenie 2

11. She asked me where I lived.
12. He asked if / whether I had seen that film.
13. My mum asked me why I was crying.
14. Tom asked Anna if / whether she could help him with that exercise.
15. The teacher told us not to open the window.
16. She asked the children to be quiet.
17. He asked her when she would come back.
18. The teacher asked me if / whether I had finished my project.
19. The instructor told the students to turn off their phones.
20. He asked what I was looking for.

Klucz odpowiedzi – Ćwiczenie 3

21. She said (that) she had been working on that project for three months.
22. They said (that) they had been sleeping when the phone had rung / rang.
    (W praktyce częściej: when the phone rang – Past Simple w drugim wydarzeniu.)
23. He told me (that) if he finished early, he would call me.
24. She told us (that) we mustn’t tell anyone about that / She told us not to tell anyone about that.
    (Obie wersje akceptowalne; w wielu podręcznikach: mustn’t → wasn’t / weren’t allowed to.
25. Tom said (that) he hadn’t known I had already met his sister.
26. She asked him why he hadn’t answered her message the day before / the previous day.
27. He said (that) he couldn’t come that day, but he might visit me the next week / the following week.
28. My dad told me not to worry and said (that) he was going to fix it for me.
29. The officer asked him what he had been doing at 8 p.m. the previous night / the night before.
30. She said (that) she thought that was the best restaurant in that city.

Jak dalej ćwiczyć reported speech

Najwięcej daje przerabianie własnych przykładów. Dobrym nawykiem jest przepisywanie krótkich dialogów z podręcznika czy serialu: jedna linijka jako direct speech, druga jako reported speech. Po kilku takich sesjach mózg zaczyna automatycznie „przesuwać” czasy i zaimki.

Warto też co jakiś czas wracać do zadań mieszanych (typu Ćwiczenie 3) – to one najlepiej przygotowują do zadań egzaminacyjnych i prawdziwego użycia języka, a nie tylko do odhaczania szkolnych regułek.