Przykładowa rozprawka maturalna

Przestań przepisywać gotowce z internetu i napisz rozprawkę, która naprawdę zasługuje na wysoki wynik. Ten tekst pokazuje, jak wygląda konkretna, kompletna i dobrze oceniana rozprawka maturalna – od tematu, przez plan, po gotowy przykład z komentarzem.

Temat przykładowej rozprawki maturalnej

Na potrzeby tego artykułu zostanie wykorzystany typowy, realistyczny temat z poziomu podstawowego:

„Czy warto sprzeciwiać się opinii większości? Rozważ problem, odwołując się do wybranej lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego lub kontekstu.”

W rozprawce pojawi się odwołanie do „Dziadów cz. III” Adama Mickiewicza oraz do „Lalki” Bolesława Prusa, a także krótki kontekst historyczno-społeczny.

Wysoko oceniana rozprawka maturalna MUSI zawierać: wyraźną tezę lub hipotezę, minimum dwa poprawnie omówione przykłady z literatury oraz spójne, logiczne wnioski odnoszące się do tematu.

Plan wypowiedzi – zanim powstanie zdanie

Zanim pojawi się gotowy tekst, warto zobaczyć, jak wygląda sensowny plan. Dzięki temu łatwiej zrozumieć, dlaczego ta rozprawka „trzyma się kupy”.

Teza: Warto sprzeciwiać się opinii większości, ponieważ niezależne myślenie pozwala bronić wartości, prawdy i własnej godności, nawet jeśli wiąże się to z konsekwencjami.
Argument 1 – „Dziady cz. III”: Konrad sprzeciwia się nie tylko władzy carskiej, ale też bierności otoczenia; cierpi, ale jego bunt ma sens moralny i historyczny.
Argument 2 – „Lalka”: Stanisław Wokulski idzie pod prąd mieszczańskiej mentalności, ryzykuje opinię społeczeństwa, ale rozwija się, przekracza ograniczenia klasowe, zmienia rzeczywistość wokół siebie.
Argument 3 – kontekst ogólny: Historia i współczesność pokazują, że większość bywa bierna, ulega modom i stereotypom; postęp zwykle zaczyna się od mniejszości.
Wniosek: Sprzeciw wobec większości nie jest celem samym w sobie, ale bywa konieczny, gdy stawką jest prawda, wolność i uczciwość wobec samego siebie.

Przykładowa rozprawka maturalna na wysoki wynik

Wstęp – wyraźnie ustaw tezę

Współczesny świat nieustannie zachęca do dostosowania się do zdania większości, a jednocześnie coraz częściej mówi o indywidualizmie. W tej sprzeczności kryje się istotny problem: czy rzeczywiście warto sprzeciwiać się opinii większości, czy może rozsądniej jest się do niej dopasować? Analiza literatury pokazuje, że sprzeciw wobec dominującego stanowiska bywa trudny i kosztowny, ale często staje się jedyną drogą do zachowania prawdy, honoru oraz wewnętrznej wolności człowieka. Dlatego warto postawić tezę, że sprzeciwianie się większości jest potrzebne wszędzie tam, gdzie większość milczy, godzi się na zło lub kieruje się wygodą zamiast odpowiedzialnością.

Argument 1 – „Dziady cz. III” jako przykład buntu o najwyższą stawkę

Wyraźny przykład sensownego sprzeciwu wobec większości przynosi dramat „Dziady cz. III” Adama Mickiewicza. Konrad, główny bohater, nie tylko buntuje się przeciwko władzy carskiej, lecz także przeciw bezradności i bierności otoczenia. Więziony razem z innymi młodymi Polakami, doświadcza cierpienia i niesprawiedliwości, ale nie godzi się na rolę ofiary. Jego bunt ma charakter zarówno polityczny, jak i metafizyczny – w „Wielkiej Improwizacji” sprzeciwia się nawet Bogu, oskarżając Go o obojętność wobec losu narodu.

Ten bohater wyraźnie idzie pod prąd. Większość więźniów przyjmuje cierpienie z pokorą, próbuje przetrwać, tworzy wspólnotę w cierpieniu, ale pozostaje w granicach tradycyjnej religijności i posłuszeństwa wobec Boga. Konrad nie godzi się na takie stanowisko. Jego samotny bunt sprawia, że duchowo oddala się od innych, naraża na potępienie i niechęć. Z perspektywy czysto praktycznej jego sprzeciw jest niebezpieczny i „nieopłacalny”.

Jednak to właśnie Konrad staje się symbolem romantycznego patrioty, który bierze odpowiedzialność za los narodu. Jego bunt nie jest kaprysem jednostki, lecz próbą obrony najważniejszych wartości – wolności, godności, poczucia sensu cierpienia. Można zauważyć, że gdyby wszyscy przyjęli postawę biernego poddania się władzy i losowi, sytuacja Polaków nie miałaby szans na zmianę. Sprzeciw Konrada, choć skrajny, pokazuje, że bez odważnej jednostki większość często pozostaje bezsilna. W tym sensie sprzeciw wobec opinii większości – nawet tej pobożnej i „rozsądnej” – ma głęboki sens moralny.

Argument 2 – „Lalka” i bohater idący pod prąd mentalności swojej epoki

Inny wymiar sprzeciwu wobec większości można dostrzec w „Lalce” Bolesława Prusa. Stanisław Wokulski, kupiec i przedsiębiorca, funkcjonuje w świecie warszawskiego mieszczaństwa i zdeklasowanej szlachty, które w przeważającej mierze są środowiskiem zachowawczym, pełnym uprzedzeń klasowych. Opinie większości są tu dość jednoznaczne: kupiec ma „znać swoje miejsce”, arystokracja jest „z natury” lepsza, a człowiek z nizin społecznych nie powinien się „porywać” na coś więcej.

Wokulski przeciwstawia się tej mentalności niemal na każdym kroku. Wzbogaca się dzięki własnej pracy i ryzyku, nie boi się inwestować w nowoczesność, współpracować z cudzoziemcami czy szukać nowych rynków. Tym samym łamie stereotyp kupca jako drobnego handlarza bez szerszych ambicji. Co więcej, jego uczucie do Izabeli Łęckiej staje się kolejnym aktem sprzeciwu wobec opinii społecznej – większość uważa go za kogoś „nie z tej sfery”. On jednak nie akceptuje tej hierarchii i, choć na swój sposób naiwny, świadomie idzie pod prąd obowiązującym normom.

Wokulski ponosi za ten sprzeciw wysoką cenę. Staje się obiektem kpin, intryg, nieufności i plotek. Jego psychika nie wytrzymuje połączenia osobistego zawodu i rozczarowania społeczeństwem. Czy w takim razie jego sprzeciw wobec większości nie ma sensu? W szerszej perspektywie widać, że jest dokładnie odwrotnie. Postać Wokulskiego uosabia pragnienie modernizacji Polski, wyjścia poza ciasne ramy stanowe, przekroczenia narodowych kompleksów. Gdyby wszyscy poddali się opinii większości, Warszawa „Lalki” pozostałaby martwym, zasklepionym w sobie miastem bez aspiracji. Wokulski pokazuje, że rozwój społeczny zawsze zaczyna się tam, gdzie ktoś ma odwagę zlekceważyć utarte schematy.

Argument 3 – większość się myli częściej, niż się wydaje

Warto poszerzyć spojrzenie poza literaturę i zauważyć, jak opinia większości działa w historii oraz w codziennym życiu. W wielu momentach dziejowych to właśnie większość opowiadała się za rozwiązaniami, które z dzisiejszej perspektywy budzą sprzeciw lub wstyd. Zgoda na nierówności społeczne, na dyskryminację, na milczenie wobec przemocy – wszystko to często wynikało z tego, że „tak myśleli prawie wszyscy”. Jednostki, które miały odwagę zaprotestować, bywały wyśmiewane, izolowane lub prześladowane.

Podobne mechanizmy można zaobserwować we współczesnej kulturze masowej. Popularne mody, uproszczone opinie krążące w mediach społecznościowych, presja rówieśnicza – to wszystko tworzy silny nacisk na dostosowanie się. Sprzeciw wobec większości nie zawsze oznacza heroiczny gest na miarę Konrada czy Wokulskiego. Czasem to „tylko” odmowa udziału w szykanowaniu kogoś w klasie, spokojne wyrażenie odmiennego zdania na temat głośnej afery czy krytyczny stosunek do informacji powielanych przez większość znajomych.

W takim ujęciu widać wyraźnie, że wartość sprzeciwu wobec większości nie leży w samym buncie, ale w tym, co za nim stoi. Jeżeli stoi za nim refleksja, sumienie i odpowiedzialność, wtedy nawet mniejszościowe stanowisko nabiera mocy. Historia pokazuje, że wiele zmian na lepsze zaczynało się od nielicznych, którzy nie bali się powiedzieć „nie” w sytuacji, gdy większość wolała milczeć lub przymykać oczy.

Zakończenie – konkretny wniosek zamiast ogólnika

Analiza „Dziadów cz. III” i „Lalki”, a także spojrzenie na szerszy kontekst historyczno-społeczny prowadzi do spójnego wniosku. Sprzeciw wobec opinii większości jest często trudny, wiąże się z samotnością, a nawet z cierpieniem. Mimo to okazuje się nie tylko uzasadniony, lecz wręcz konieczny, gdy większość wybiera wygodę zamiast prawdy, powtarza stereotypy lub akceptuje niesprawiedliwość. Konrad i Wokulski przegrywają jako jednostki, ale ich postawa odsłania sens niezależnego myślenia i osobistej odwagi. Dlatego warto sprzeciwiać się opinii większości wszędzie tam, gdzie domaga się tego sumienie, rozum i szacunek do samego siebie – nawet jeśli oznacza to pójście pod prąd.

Dlaczego ta rozprawka „nadaje się” na wysoki wynik?

Gotowy tekst to jedno, ale na maturze liczy się też świadomość, co konkretnie sprawia, że taka praca jest wysoko punktowana. W tej rozprawce można zauważyć kilka mocnych stron, które dobrze współgrają z kryteriami oceniania.

Jasna teza – we wstępie nie ma kluczenia. Stanowisko jest wyraźne: warto się sprzeciwiać, ale z określonych powodów.
Konsekwencja – każdy argument odnosi się do tezy, a końcowy wniosek wraca do pytania z tematu, zamiast wprowadzać coś zupełnie nowego.
Konkrety z lektury – nie ma streszczenia całej fabuły. Są dobrane te sceny i cechy bohaterów, które naprawdę służą argumentacji.
Kontekst – oprócz lektur pojawia się szersze spojrzenie na historię i współczesność, co zwykle podnosi ocenę za poziom refleksji.
Spójność językowa – między akapitami widać sensowne przejścia („inny wymiar”, „warto poszerzyć spojrzenie”, „w takim ujęciu widać”), co poprawia ocenę za spójność.

Na co zwrócić uwagę, pisząc własną rozprawkę?

Gotowy przykład kusi, żeby go „naśladować” zbyt dosłownie. Znacznie lepiej potraktować go jak wzór sposobu myślenia i konstrukcji niż zbiór zdań do zapamiętania. W praktyce warto zadbać o kilka elementów:

Po pierwsze, zawsze formułować tezę lub hipotezę jednym, wyraźnym zdaniem. Jeżeli temat brzmi „Czy warto…?”, trzeba jasno odpowiedzieć: „Warto, ponieważ…”, „Nie warto, gdyż…”, „Warto w określonych sytuacjach…”. Bez tego cała praca robi się nieostra.

Po drugie, przy każdym przykładzie z lektury warto zadać sobie w głowie proste pytanie: „Co ten przykład dokładnie pokazuje w odniesieniu do tematu?”. Samo przypomnienie sceny czy cechy bohatera to za mało. Dopiero powiązanie jej z tezą daje punktowany argument.

Po trzecie, warto pilnować prostej struktury: wstęp – argument 1 – argument 2 – ewentualnie argument 3 – zakończenie. Matura nie nagradza chaosu ani „artystycznego” rozbijania tekstu. Czytelna konstrukcja mocno ułatwia pracę egzaminatorowi i zwykle przekłada się na lepszy wynik.

Dobra rozprawka maturalna nie musi być genialna literacko. Ma być przede wszystkim: logiczna, rzeczowa, oparta na lekturach i spójna z tematem.

Jak wykorzystać ten przykład w swojej nauce?

Najrozsądniejsze wykorzystanie takiej przykładowej rozprawki polega na rozłożeniu jej na części pierwsze, a potem odtworzeniu podobnej konstrukcji na innym temacie. Można wybrać dowolne zagadnienie, np. „Czy ambicja pomaga w życiu?” albo „Czy samotność sprzyja poznaniu samego siebie?”, a następnie:

sformułować jednozdaniową tezę,
wypisać po 2–3 lektury pasujące do tematu,
dla każdej lektury zapisać: „ten bohater/scena pokazuje, że…”,
ułożyć z tego plan akapitów,
dopiero na końcu spisać całość pełnymi zdaniami.

Taki sposób pracy sprawia, że kolejne rozprawki nie są mechanicznym powielaniem gotowców, tylko świadomym korzystaniem ze schematu, który egzaminatorzy realnie premiują. A to właśnie takie podejście najczęściej prowadzi do wysokich wyników na maturze z języka polskiego.