wsh.net.pl

Wyższa Szkoła Handlowa – studiuj razem z nami

Podstawowe figury geometryczne – nazwy i najważniejsze cechy

Figury geometryczne pomagają opisywać kształty, mierzyć przedmioty i rozwiązywać codzienne problemy. Gdy obliczasz ilość farby potrzebnej do pomalowania ściany, korzystasz z własności prostokąta. Gdy porównujesz pojemność pudełek, wykorzystujesz wiedzę o bryłach. Aby sprawnie wykonywać takie zadania, warto poznać nie tylko nazwy figur, lecz także ich najważniejsze cechy.

W tym artykule krok po kroku wyjaśnimy, czym różnią się figury płaskie od przestrzennych, jak rozpoznawać podstawowe kształty oraz jak obliczać ich obwody, pola i objętości. Każdy wzór połączymy z objaśnieniem, żeby było wiadomo nie tylko, co do niego podstawić, ale również dlaczego go stosujemy.

Czym jest figura geometryczna?

W matematyce figura geometryczna jest zbiorem punktów. Może to być pojedynczy punkt, prosta, trójkąt, koło albo kula. W codziennym języku słowo „figura” kojarzymy zwykle z kształtem mającym wyraźny brzeg, ale w geometrii jego znaczenie jest szersze.

Figury są modelami matematycznymi. Narysowana na kartce linia ma pewną grubość, natomiast matematyczna prosta grubości nie ma. Podobnie pudełko może przypominać prostopadłościan, chociaż w rzeczywistości jego krawędzie bywają zaokrąglone.

Figury płaskie i figury przestrzenne

Figury płaskie mieszczą się w jednej płaszczyźnie. Wyobraź sobie idealnie równą powierzchnię rozciągającą się bez końca. Można na niej umieścić trójkąt, kwadrat czy koło. Takie figury nie mają grubości.

Bryły, czyli podstawowe figury przestrzenne, zajmują miejsce w przestrzeni. Mają trzy wymiary, które często opisujemy jako długość, szerokość i wysokość. Przykładami są sześcian, prostopadłościan i kula.

  • Kształt powierzchni kartki opisujemy za pomocą prostokąta.
  • Kształt całego pudełka opisujemy za pomocą prostopadłościanu.
  • Okrągły obszar na kartce może być kołem, a piłka przypomina kulę.

To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie: powierzchnię podłogi mierzymy w jednostkach kwadratowych, natomiast pojemność akwarium – w jednostkach sześciennych lub litrach.

Podstawowe pojęcia: punkt, prosta, odcinek i kąt

Zanim przejdziemy do nazw figur, poznajmy elementy, z których wiele z nich jest zbudowanych.

Punkt, prosta, półprosta i odcinek

  • Punkt wskazuje położenie. Nie ma długości, szerokości ani grubości. Oznaczamy go zwykle wielką literą, np. \( A \).
  • Prosta jest nieskończona w obie strony. Nie ma początku ani końca.
  • Półprosta ma początek, ale nie ma końca – biegnie bez ograniczeń w jednym kierunku.
  • Odcinek jest częścią prostej ograniczoną dwoma punktami. Ma określoną długość.

Boki wielokątów są odcinkami. Dwie proste na płaszczyźnie są równoległe, jeśli nie mają punktów wspólnych. Są prostopadłe, jeśli przecinają się pod kątem prostym.

Co to jest kąt?

Kąt wyznaczają dwie półproste o wspólnym początku oraz wybrany obszar między nimi. Wspólny początek nazywamy wierzchołkiem kąta, a półproste – jego ramionami. Miary kątów często podajemy w stopniach.

  • Kąt ostry ma miarę większą od \( 0^\circ \), ale mniejszą od \( 90^\circ \).
  • Kąt prosty ma miarę \( 90^\circ \). Przypomina narożnik prawidłowo wykonanej kartki.
  • Kąt rozwarty ma miarę większą od \( 90^\circ \), ale mniejszą od \( 180^\circ \).
  • Kąt półpełny ma miarę \( 180^\circ \).
  • Kąt pełny ma miarę \( 360^\circ \), czyli odpowiada pełnemu obrotowi.

Obwód, pole i objętość – co mierzą?

Te trzy pojęcia odpowiadają na różne pytania. Ich rozróżnienie jest podstawą poprawnego korzystania ze wzorów.

Wielkość Co opisuje? Przykładowe jednostki Zastosowanie
Obwód Długość brzegu figury, np. sumę długości boków wielokąta \( \mathrm{cm} \), \( \mathrm{m} \) Długość ogrodzenia działki
Pole Wielkość obszaru zajmowanego przez figurę płaską \( \mathrm{cm}^{2} \), \( \mathrm{m}^{2} \) Powierzchnia podłogi do wyłożenia płytkami
Objętość Ilość przestrzeni zajmowanej przez bryłę \( \mathrm{cm}^{3} \), \( \mathrm{m}^{3} \) Objętość wnętrza pojemnika

W dalszej części przyjmiemy oznaczenia: \( O \) – obwód, \( P \) – pole figury płaskiej, \( V \) – objętość, a \( S \) – pole powierzchni bryły.

Przed obliczeniami sprowadź długości do tej samej jednostki. Nie można bezpośrednio dodać wartości 2 metrów i 30 centymetrów tak, jakby były wyrażone w tej samej jednostce.

Pamiętaj również, że przeliczanie pól i objętości różni się od przeliczania długości:

\[ 1\,\mathrm{m}=100\,\mathrm{cm},\qquad 1\,\mathrm{m}^{2}=10\,000\,\mathrm{cm}^{2},\qquad 1\,\mathrm{m}^{3}=1\,000\,000\,\mathrm{cm}^{3}. \]

Wielokąty – figury zbudowane z odcinków

Wielokąt to figura płaska ograniczona zamkniętą łamaną, która nie przecina samej siebie. Odcinki tworzące jej brzeg to boki, a miejsca ich połączenia to wierzchołki. W podstawowym ujęciu wielokąt obejmuje zarówno brzeg, jak i wnętrze.

Nazwa wielokąta najczęściej wynika z liczby jego boków: trójkąt ma trzy boki, czworokąt cztery, pięciokąt pięć, a sześciokąt sześć. Liczba wierzchołków jest równa liczbie boków.

Przekątna to odcinek łączący dwa wierzchołki, które nie są sąsiednie. Trójkąt nie ma przekątnych, a każdy czworokąt ma dwie.

Trójkąt – najprostszy wielokąt

Trójkąt ma trzy boki, trzy wierzchołki i trzy kąty wewnętrzne. Suma miar jego kątów wewnętrznych na płaszczyźnie wynosi:

\[ \alpha+\beta+\gamma=180^\circ. \]

Jeśli dwa kąty trójkąta mają miary \( 50^\circ \) i \( 60^\circ \), trzeci ma miarę \( 70^\circ \), ponieważ tyle brakuje do \( 180^\circ \).

Rodzaje trójkątów

Trójkąty klasyfikujemy niezależnie według długości boków i według miar kątów.

Podział Nazwa Najważniejsza cecha
Według boków Równoboczny Ma trzy równe boki i trzy kąty po \( 60^\circ \).
Według boków Równoramienny Ma co najmniej dwa boki równej długości. Kąty naprzeciw tych boków są równe.
Według boków Różnoboczny Każdy bok ma inną długość.
Według kątów Ostrokątny Wszystkie kąty są ostre.
Według kątów Prostokątny Jeden kąt jest prosty.
Według kątów Rozwartokątny Jeden kąt jest rozwarty.

Jeden trójkąt może być jednocześnie równoramienny i prostokątny – wówczas jego kąty mają miary \( 45^\circ \), \( 45^\circ \) i \( 90^\circ \). Przy przyjętej definicji każdy trójkąt równoboczny jest też równoramienny.

Obwód i pole trójkąta

Obwód obliczamy przez dodanie długości trzech boków:

\[ O=a+b+c. \]

Pole trójkąta jest równe połowie iloczynu długości wybranej podstawy i wysokości poprowadzonej do tej podstawy:

\[ P=\frac{ah}{2}. \]

Wysokość jest prostopadła do prostej zawierającej podstawę. Nie należy mylić jej z dowolnym bokiem. W trójkącie rozwartokątnym wysokość może padać na przedłużenie boku.

Dlaczego dzielimy przez dwa? Dwa jednakowe trójkąty można odpowiednio ułożyć w równoległobok o tej samej podstawie i wysokości. Jeden trójkąt zajmuje połowę jego pola.

Przykład: podstawa ma \( 8\,\mathrm{cm} \), a odpowiadająca jej wysokość \( 5\,\mathrm{cm} \). Zatem:

\[ P=\frac{8\cdot 5}{2}=20\,\mathrm{cm}^{2}. \]

Trójkąt prostokątny i twierdzenie Pitagorasa

Boki tworzące kąt prosty nazywamy przyprostokątnymi. Bok naprzeciw kąta prostego to przeciwprostokątna – najdłuższy bok takiego trójkąta.

Jeśli przyprostokątne oznaczymy przez \( a \) i \( b \), a przeciwprostokątną przez \( c \), to:

\[ a^{2}+b^{2}=c^{2}. \]

Dla przyprostokątnych długości \( 3\,\mathrm{cm} \) i \( 4\,\mathrm{cm} \) otrzymujemy \( c^{2}=9+16=25\,\mathrm{cm}^{2} \), czyli \( c=5\,\mathrm{cm} \). Ten wzór stosujemy tylko do trójkątów prostokątnych.

Czworokąty – nazwy i najważniejsze cechy

Każdy czworokąt ma cztery boki, cztery wierzchołki i dwie przekątne. Suma miar jego kątów wewnętrznych wynosi \( 360^\circ \). Poszczególne rodzaje czworokątów rozpoznajemy po równoległości i długościach boków oraz miarach kątów.

Kwadrat

Kwadrat ma cztery równe boki i cztery kąty proste. Jego przekątne są równej długości, przecinają się w połowie i są do siebie prostopadłe.

Jeżeli bok kwadratu ma długość \( a \), to:

\[ O=4a,\qquad P=a^{2}. \]

Pole \( a^{2} \) oznacza iloczyn \( a\cdot a \). Kwadrat o boku \( 4\,\mathrm{cm} \) można podzielić na 16 małych kwadratów o boku \( 1\,\mathrm{cm} \). Dlatego jego pole wynosi \( 16\,\mathrm{cm}^{2} \), a obwód \( 16\,\mathrm{cm} \). Liczby są tu takie same, ale opisują różne wielkości i mają inne jednostki.

Prostokąt

Prostokąt ma cztery kąty proste. Jego przeciwległe boki są równoległe i równej długości. Przekątne są równe i przecinają się w połowie.

Dla boków długości \( a \) i \( b \):

\[ O=2(a+b),\qquad P=ab. \]

Przykład: podłoga ma kształt prostokąta o wymiarach \( 5\,\mathrm{m} \) i \( 3\,\mathrm{m} \). Jej pole wynosi \( 15\,\mathrm{m}^{2} \), a obwód \( 16\,\mathrm{m} \). Pierwsza wartość pomaga oszacować ilość paneli, druga – długość listew przypodłogowych przed odjęciem szerokości otworów drzwiowych.

Równoległobok

Równoległobok ma dwie pary przeciwległych boków równoległych. Przeciwległe boki są równej długości, a przeciwległe kąty mają równe miary. Przekątne przecinają się w połowie, ale nie muszą być równe ani prostopadłe.

Dla sąsiednich boków \( a \), \( b \) oraz wysokości \( h \) opuszczonej na bok \( a \):

\[ O=2(a+b),\qquad P=ah. \]

Wzór na pole można zrozumieć, wyobrażając sobie odcięcie trójkątnego fragmentu z jednego końca równoległoboku i przeniesienie go na drugi. Otrzymamy prostokąt o podstawie \( a \) i wysokości \( h \).

Jeśli podstawa ma \( 7\,\mathrm{cm} \), a wysokość \( 4\,\mathrm{cm} \), pole wynosi \( 28\,\mathrm{cm}^{2} \). Długość pochylonego boku nie zastępuje wysokości.

Romb

Romb jest czworokątem o czterech równych bokach. Jest również równoległobokiem. Jego przekątne przecinają się w połowie i pod kątem prostym, ale nie muszą mieć tej samej długości.

Dla boku \( a \), odpowiadającej mu wysokości \( h \) oraz długości przekątnych \( d_{1} \) i \( d_{2} \):

\[ O=4a,\qquad P=ah=\frac{d_{1}d_{2}}{2}. \]

Na przykład romb o przekątnych długości \( 6\,\mathrm{cm} \) i \( 8\,\mathrm{cm} \) ma pole \( 24\,\mathrm{cm}^{2} \).

Trapez

W tym artykule przyjmujemy, że trapez jest czworokątem mającym co najmniej jedną parę boków równoległych. Wybrane równoległe boki nazywamy podstawami, a dwa pozostałe – ramionami. Wysokość to odległość między prostymi zawierającymi podstawy.

Jeżeli podstawy mają długości \( a \) i \( b \), ramiona \( c \) i \( d \), a wysokość wynosi \( h \), to:

\[ O=a+b+c+d,\qquad P=\frac{(a+b)h}{2}. \]

Przykład: dla podstaw \( 10\,\mathrm{cm} \) i \( 6\,\mathrm{cm} \) oraz wysokości \( 4\,\mathrm{cm} \):

\[ P=\frac{(10+6)\cdot 4}{2}=32\,\mathrm{cm}^{2}. \]

W części podręczników trapezem nazywa się czworokąt mający dokładnie jedną parę boków równoległych. Wtedy równoległoboki nie należą do trapezów. Rozwiązując zadania, sprawdź, którą definicję przyjęto.

Czy kwadrat jest prostokątem i rombem?

Tak – nazwy figur nie zawsze oznaczają rozłączne grupy. Kwadrat spełnia definicję prostokąta, bo ma cztery kąty proste. Spełnia też definicję rombu, bo ma cztery równe boki.

  • Każdy kwadrat jest prostokątem, rombem i równoległobokiem.
  • Każdy prostokąt i każdy romb są równoległobokami.
  • Nie każdy prostokąt jest kwadratem – jego sąsiednie boki mogą mieć różne długości.
  • Nie każdy romb jest kwadratem – jego kąty nie muszą być proste.

Nie rozpoznawaj figury wyłącznie po ustawieniu na rysunku. Kwadrat obrócony tak, że „stoi na wierzchołku”, nadal jest kwadratem.

Koło i okrąg – podobne nazwy, różne figury

W języku codziennym nazwy te bywają używane zamiennie, lecz w matematyce oznaczają coś innego.

  • Okrąg jest zbiorem punktów płaszczyzny jednakowo oddalonych od ustalonego punktu – środka. To sam brzeg.
  • Koło obejmuje okrąg oraz całe jego wnętrze.

Można to zapamiętać tak: cienka linia narysowana cyrklem przedstawia okrąg, a zamalowany obszar wraz z tą linią – koło.

Promień, średnica i cięciwa

  • Promień to odcinek łączący środek z punktem okręgu. Jego długość oznaczamy przez \( r \).
  • Średnica to cięciwa przechodząca przez środek. Jej długość \( d \) jest równa dwóm promieniom: \( d=2r \).
  • Cięciwa to odcinek łączący dwa punkty okręgu. Średnica jest najdłuższą cięciwą.

Długość okręgu i pole koła

Długość okręgu, czyli obwód koła, obliczamy ze wzoru:

\[ O=2\pi r=\pi d. \]

Pole koła wynosi:

\[ P=\pi r^{2}. \]

Liczba \( \pi \), czytana „pi”, jest stałą matematyczną. W prostych obliczeniach przyjmujemy często \( \pi\approx 3{,}14 \). Znak \( \approx \) oznacza przybliżenie.

Przykład: koło ma promień \( 3\,\mathrm{cm} \). Jego obwód i pole wynoszą:

\[ O=6\pi\,\mathrm{cm}\approx 18{,}84\,\mathrm{cm}. \]

\[ P=9\pi\,\mathrm{cm}^{2}\approx 28{,}26\,\mathrm{cm}^{2}. \]

Jeśli w zadaniu podano średnicę, przed obliczeniem pola podziel ją przez dwa, aby otrzymać promień.

Podstawowe figury przestrzenne, czyli bryły

Przy opisie brył pytamy przede wszystkim o ich objętość i pole powierzchni. Objętość mówi, ile miejsca bryła zajmuje w przestrzeni, a pole powierzchni – jak duża jest jej zewnętrzna powierzchnia.

W przypadku wielościanów, takich jak sześcian czy ostrosłup, wyróżniamy:

  • ściany – wielokąty ograniczające bryłę;
  • krawędzie – odcinki, wzdłuż których stykają się ściany;
  • wierzchołki – punkty, w których spotykają się krawędzie.

Walec, stożek i kula mają powierzchnie zakrzywione, dlatego nie są wielościanami.

Sześcian

Sześcian ma sześć jednakowych ścian będących kwadratami, dwanaście równych krawędzi i osiem wierzchołków. Jego kształt przypomina zwykła kostka do gry.

Jeżeli krawędź ma długość \( a \), to:

\[ V=a^{3},\qquad S=6a^{2}. \]

Objętość obliczamy jako iloczyn długości, szerokości i wysokości. W sześcianie wszystkie te wymiary są równe. Pole powierzchni to suma pól sześciu kwadratów.

Dla \( a=2\,\mathrm{cm} \) otrzymujemy \( V=8\,\mathrm{cm}^{3} \) oraz \( S=24\,\mathrm{cm}^{2} \).

Prostopadłościan

Prostopadłościan ma sześć prostokątnych ścian, dwanaście krawędzi i osiem wierzchołków. Jego przeciwległe ściany są równoległe i przystające, czyli mają taki sam kształt i takie same wymiary. Przykładem jest model pudełka po butach.

Dla trzech wymiarów \( a \), \( b \) i \( c \):

\[ V=abc,\qquad S=2(ab+ac+bc). \]

We wzorze na pole powierzchni dodajemy pola trzech różnych ścian i mnożymy wynik przez dwa, ponieważ każda ma identyczną ścianę naprzeciwko.

Przykład: wnętrze pojemnika ma wymiary \( 20\,\mathrm{cm} \), \( 10\,\mathrm{cm} \) i \( 15\,\mathrm{cm} \). Jego pojemność wynosi:

\[ V=20\cdot 10\cdot 15=3000\,\mathrm{cm}^{3}=3\,\mathrm{l}. \]

Korzystamy tu z zależności \( 1000\,\mathrm{cm}^{3}=1\,\mathrm{l} \). Każdy sześcian jest prostopadłościanem, ale nie każdy prostopadłościan ma wszystkie krawędzie równe.

Graniastosłup

Graniastosłup ma dwie równoległe i przystające podstawy będące wielokątami. Jego ściany boczne są równoległobokami. W graniastosłupie prostym są one prostokątami.

Nazwa zależy od kształtu podstawy: graniastosłup trójkątny ma w podstawie trójkąt, a sześciokątny – sześciokąt. Sześcian i prostopadłościan są szczególnymi graniastosłupami prostymi.

Objętość każdego graniastosłupa obliczamy następująco:

\[ V=P_{p}h, \]

gdzie \( P_{p} \) oznacza pole jednej podstawy, a \( h \) – wysokość bryły, czyli prostopadłą odległość między płaszczyznami podstaw.

Ostrosłup

Ostrosłup ma jedną podstawę będącą wielokątem oraz trójkątne ściany boczne zbiegające się we wspólnym wierzchołku poza płaszczyzną podstawy. Ostrosłup czworokątny przypomina kształtem piramidę.

Jego objętość wynosi:

\[ V=\frac{1}{3}P_{p}h. \]

Wysokość \( h \) mierzymy prostopadle od wierzchołka do płaszczyzny podstawy. Nie jest ona na ogół równa długości krawędzi bocznej ani wysokości ściany bocznej.

Ostrosłup ma trzy razy mniejszą objętość niż graniastosłup o takim samym polu podstawy i takiej samej wysokości.

Walec

Walec prosty ma dwie równoległe podstawy będące jednakowymi kołami oraz zakrzywioną powierzchnię boczną. Taki kształt przypomina puszka. W podstawowych zadaniach szkolnych słowo „walec” najczęściej oznacza właśnie walec prosty.

Dla promienia podstawy \( r \) i wysokości \( h \):

\[ V=\pi r^{2}h,\qquad S=2\pi r^{2}+2\pi rh. \]

Objętość to pole koła pomnożone przez wysokość. Pole całej powierzchni jest sumą pól dwóch kół i powierzchni bocznej, która po rozwinięciu jest prostokątem o bokach \( 2\pi r \) oraz \( h \).

Stożek

Stożek prosty ma jedną podstawę będącą kołem oraz powierzchnię boczną zbiegającą się w wierzchołku. Przypomina stożkowy rożek do lodów. Jego wysokość biegnie od wierzchołka prostopadle do środka podstawy.

Dla promienia \( r \) i wysokości \( h \):

\[ V=\frac{1}{3}\pi r^{2}h. \]

Stożek ma jedną trzecią objętości walca o takim samym promieniu podstawy i tej samej wysokości. Długość odcinka biegnącego po powierzchni bocznej od wierzchołka do okręgu podstawy, czyli tworzącej, nie jest tym samym co wysokość.

Kula i sfera

Kula obejmuje wszystkie punkty przestrzeni oddalone od jej środka o nie więcej niż promień. Zawiera więc wnętrze i powierzchnię. Sama powierzchnia kuli to sfera – zbiór punktów oddalonych od środka dokładnie o promień.

To przestrzenny odpowiednik rozróżnienia między kołem a okręgiem. Pełna, idealnie okrągła kulka modeluje kulę, a jej zewnętrzna powierzchnia – sferę.

Dla promienia \( r \):

\[ V=\frac{4}{3}\pi r^{3},\qquad S=4\pi r^{2}. \]

Kula nie ma ścian wielokątnych, krawędzi ani wierzchołków.

Jak rozpoznawać figury i wybierać właściwe wzory?

Nie zaczynaj od szukania wzoru na pamięć. Najpierw uporządkuj informacje z zadania.

  1. Ustal, czy opis dotyczy figury płaskiej, czy bryły. Kartka i pudełko mogą mieć podobny zarys na rysunku, lecz wymagają innych obliczeń.
  2. Sprawdź cechy figury. Policz boki, poszukaj kątów prostych, boków równych i równoległych. Korzystaj z treści i oznaczeń, nie tylko z wyglądu szkicu.
  3. Określ szukaną wielkość. Ogrodzenie wiąże się z obwodem, pokrycie powierzchni z polem, a pojemność z objętością.
  4. Wypisz dane i ujednolić jednostki. Rozróżnij promień i średnicę oraz bok i wysokość.
  5. Zapisz wzór, podstaw liczby i dopisz jednostkę. Na końcu sprawdź, czy wynik ma sens.

Przykład praktyczny: prostokątna rabata

Rabata ma długość \( 4\,\mathrm{m} \) i szerokość \( 2\,\mathrm{m} \). Ile metrów obrzeża potrzeba do jej otoczenia i jaką powierzchnię zajmuje?

Obrzeże biegnie wzdłuż brzegu, więc obliczamy obwód:

\[ O=2(4+2)=12\,\mathrm{m}. \]

Powierzchnia rabaty to pole prostokąta:

\[ P=4\cdot 2=8\,\mathrm{m}^{2}. \]

Potrzeba zatem 12 metrów obrzeża, a rabata zajmuje 8 metrów kwadratowych. To dwa różne wyniki opisujące ten sam obiekt.

Najczęstsze błędy przy opisywaniu figur geometrycznych

  • Mylenie obwodu z polem. Obwód mierzy długość brzegu, a pole – wielkość obszaru.
  • Brak właściwej jednostki. Pole zapisujemy w jednostkach kwadratowych, a objętość w sześciennych.
  • Podstawianie średnicy zamiast promienia. Jeśli średnica ma \( 10\,\mathrm{cm} \), promień ma \( 5\,\mathrm{cm} \).
  • Uznawanie pochylonego boku za wysokość. Wysokość musi być prostopadła do podstawy lub płaszczyzny podstawy.
  • Rozpoznawanie figury tylko po jej obróceniu lub proporcjach na szkicu. Obrót nie zmienia własności figury, a rysunek nie zawsze jest wykonany w skali.
  • Założenie, że każdy prostokąt jest kwadratem. Kwadrat musi dodatkowo mieć wszystkie boki równe.
  • Mylenie koła z okręgiem oraz kuli ze sferą. W każdej parze pierwsza figura obejmuje także wnętrze.

Sprawdź, czy rozumiesz – krótkie zadania

  1. Kwadrat ma bok długości \( 5\,\mathrm{cm} \). Oblicz jego obwód i pole.
  2. Prostokąt ma boki długości \( 7\,\mathrm{m} \) i \( 3\,\mathrm{m} \). Jakie jest jego pole?
  3. Trójkąt ma podstawę długości \( 10\,\mathrm{cm} \) i odpowiadającą jej wysokość \( 6\,\mathrm{cm} \). Oblicz pole.
  4. Średnica koła wynosi \( 12\,\mathrm{cm} \). Jaki jest promień i jakie jest dokładne pole koła?
  5. Prostopadłościan ma wymiary \( 2\,\mathrm{cm} \), \( 3\,\mathrm{cm} \) i \( 4\,\mathrm{cm} \). Oblicz objętość.
  6. Czy kwadrat przestaje być prostokątem, gdy obrócimy go o \( 45^\circ \)?

Odpowiedzi z objaśnieniem

  1. \( O=4\cdot 5=20\,\mathrm{cm} \), a \( P=5^{2}=25\,\mathrm{cm}^{2} \). Dodanie długości boków daje obwód, a ich iloczyn – pole.
  2. \( P=7\cdot 3=21\,\mathrm{m}^{2} \). Mnożymy długość przez szerokość.
  3. \( P=\frac{10\cdot 6}{2}=30\,\mathrm{cm}^{2} \). Nie zapominamy o podzieleniu iloczynu przez dwa.
  4. \( r=6\,\mathrm{cm} \), a \( P=36\pi\,\mathrm{cm}^{2} \). Najpierw dzielimy średnicę przez dwa, potem korzystamy ze wzoru na pole.
  5. \( V=2\cdot 3\cdot 4=24\,\mathrm{cm}^{3} \). Mnożymy trzy wymiary bryły.
  6. Nie. Obrót nie zmienia długości boków ani miar kątów. Figura nadal jest kwadratem, a więc również prostokątem.

Podsumowanie: najważniejsze cechy figur geometrycznych

Podstawowe figury geometryczne najłatwiej zrozumieć przez ich własności. Trójkąt ma trzy boki, prostokąt cztery kąty proste, romb cztery równe boki, a kwadrat łączy cechy prostokąta i rombu. Okrąg jest brzegiem koła, natomiast sfera – powierzchnią kuli.

W obliczeniach najważniejsze jest ustalenie, co właściwie mierzymy: długość brzegu, wielkość powierzchni czy objętość bryły. Dopiero potem wybieramy wzór. Jeśli potrafisz rozpoznać figurę, wskazać jej wymiary i dobrać jednostkę wyniku, masz podstawy potrzebne do samodzielnego rozwiązywania wielu zadań geometrycznych.

Warto przeczytać