wsh.net.pl

Wyższa Szkoła Handlowa – studiuj razem z nami

Wzór na wysokość trapezu – obliczenia krok po kroku

Wysokość trapezu pojawia się w prawie każdym zadaniu z geometrii dotyczącym tej figury. Jest potrzebna do obliczenia pola, a często trzeba ją wyznaczyć samemu, gdy w zadaniu nie została podana. W tym artykule pokażę, jak ją obliczyć w różnych sytuacjach: gdy znasz pole, gdy masz trapez równoramienny lub prostokątny, a także gdy znasz kąt. Każdy wzór wyprowadzimy krok po kroku i sprawdzimy na przykładach liczbowych.

Czym jest wysokość trapezu?

Trapez to czworokąt, który ma co najmniej jedną parę boków równoległych. Boki równoległe nazywamy podstawami trapezu, a pozostałe dwa boki – ramionami.

W artykule będziemy używać takich oznaczeń:

  • \( a \) – dłuższa podstawa trapezu,
  • \( b \) – krótsza podstawa trapezu,
  • \( c \) i \( d \) – ramiona trapezu,
  • \( h \) – wysokość trapezu,
  • \( P \) – pole trapezu.

Wysokość trapezu to odcinek prostopadły do podstaw, który łączy jedną podstawę z drugą (a dokładniej z prostą, na której leży druga podstawa). Można też powiedzieć, że jest to odległość między dwiema równoległymi podstawami. Ta odległość jest wszędzie taka sama, więc w trapezie można poprowadzić nieskończenie wiele wysokości, a wszystkie mają tę samą długość.

Poniższy rysunek przedstawia trapez równoramienny z zaznaczoną wysokością (czerwona linia przerywana) oraz odcinkiem \( x \), którego użyjemy w dalszej części artykułu.

Najczęstszy błąd początkujących to pomylenie wysokości z ramieniem. Ramię trapezu zwykle nie jest wysokością, bo zwykle nie jest prostopadłe do podstaw. Wyjątkiem jest trapez prostokątny, w którym jedno z ramion jest prostopadłe do podstaw i wtedy to ramię jest jednocześnie wysokością.

Przypomnienie: wzór na pole trapezu

Najprostszy sposób wyznaczenia wysokości opiera się na polu, dlatego zacznijmy od wzoru na pole trapezu:

\[ P = \frac{(a + b) \cdot h}{2} \]

Czytamy go tak: pole trapezu to suma długości obu podstaw, pomnożona przez wysokość i podzielona przez dwa. Można to rozumieć jako pole prostokąta o wysokości \( h \) i szerokości równej średniej arytmetycznej podstaw. Ta średnia to długość odcinka łączącego środki ramion, czyli linii środkowej trapezu:

\[ m = \frac{a + b}{2} \]

Dzięki temu wzór na pole możemy zapisać krócej: \( P = m \cdot h \).

Wzór na wysokość trapezu z pola

Wyprowadzenie wzoru krok po kroku

Chcemy wyznaczyć \( h \) ze wzoru na pole. Wystarczy przekształcić równanie, wykonując te same działania po obu stronach.

Krok 1. Zaczynamy od wzoru na pole:

\[ P = \frac{(a + b) \cdot h}{2} \]

Krok 2. Mnożymy obie strony przez 2, żeby pozbyć się ułamka:

\[ 2P = (a + b) \cdot h \]

Krok 3. Dzielimy obie strony przez \( (a + b) \), żeby \( h \) zostało samo po jednej stronie:

\[ h = \frac{2P}{a + b} \]

To jest główny wzór na wysokość trapezu, gdy znamy pole i długości obu podstaw. Jeśli znasz linię środkową \( m \), możesz użyć krótszego zapisu:

\[ h = \frac{P}{m} \]

Jak z niego korzystać?

Postępuj według tego schematu:

  1. Zapisz dane: pole \( P \) oraz podstawy \( a \) i \( b \).
  2. Dodaj do siebie długości podstaw.
  3. Pomnóż pole przez 2.
  4. Podziel wynik z kroku 3 przez wynik z kroku 2.
  5. Zapisz odpowiedź z jednostką długości (cm, m itd.).

Przykład 1

Pole trapezu wynosi \( 60 \ \mathrm{cm^{2}} \), a jego podstawy mają długości \( 7 \ \mathrm{cm} \) i \( 13 \ \mathrm{cm} \). Oblicz wysokość.

Rozwiązanie:

\[ h = \frac{2P}{a + b} = \frac{2 \cdot 60}{13 + 7} = \frac{120}{20} = 6 \]

Wysokość trapezu wynosi \( 6 \ \mathrm{cm} \).

Przykład 2

Pole trapezu to \( 84 \ \mathrm{cm^{2}} \), a podstawy mają \( 10 \ \mathrm{cm} \) i \( 18 \ \mathrm{cm} \). Jaka jest wysokość?

\[ h = \frac{2 \cdot 84}{10 + 18} = \frac{168}{28} = 6 \]

Odpowiedź: \( h = 6 \ \mathrm{cm} \).

Przykład 3 – z linią środkową

Pole trapezu wynosi \( 50 \ \mathrm{m^{2}} \), a odcinek łączący środki ramion ma \( 10 \ \mathrm{m} \). Oblicz wysokość.

\[ h = \frac{P}{m} = \frac{50}{10} = 5 \]

Odpowiedź: wysokość wynosi \( 5 \ \mathrm{m} \).

Ten sam wzór, inna niewiadoma

Ze wzoru \( P = \frac{(a + b) \cdot h}{2} \) możesz wyznaczyć także brakującą podstawę. Gdy znasz \( P \), \( h \) oraz podstawę \( b \), to:

\[ a = \frac{2P}{h} – b \]

Przykład: \( P = 45 \), \( h = 5 \), \( b = 6 \). Wtedy \( a = \frac{90}{5} – 6 = 18 – 6 = 12 \).

Wysokość trapezu równoramiennego

Trapez równoramienny ma ramiona tej samej długości, czyli \( c = d \). Często nie podaje się w nim pola, tylko same boki. Wtedy wysokość trzeba wyznaczyć z twierdzenia Pitagorasa.

Skąd bierze się wzór?

Wróć do rysunku na początku artykułu. Z końców krótszej podstawy \( b \) prowadzimy dwie wysokości w dół do dłuższej podstawy \( a \). W ten sposób trapez dzieli się na:

  • prostokąt o szerokości \( b \) pośrodku,
  • dwa jednakowe trójkąty prostokątne po bokach.

Dłuższa podstawa \( a \) składa się więc z krótszej podstawy \( b \) i dwóch jednakowych odcinków \( x \). Zatem:

\[ a = b + 2x \quad \Rightarrow \quad x = \frac{a – b}{2} \]

Każdy z tych trójkątów ma:

  • przeciwprostokątną równą ramieniu \( c \),
  • jedną przyprostokątną równą \( x \),
  • drugą przyprostokątną równą wysokości \( h \).

Z twierdzenia Pitagorasa mamy:

\[ x^{2} + h^{2} = c^{2} \]

Stąd \( h^{2} = c^{2} – x^{2} \), czyli:

\[ h = \sqrt{c^{2} – \left(\frac{a – b}{2}\right)^{2}} \]

Schemat postępowania

  1. Oblicz różnicę podstaw \( a – b \) i podziel ją przez 2 – otrzymasz \( x \).
  2. Podnieś \( x \) i ramię \( c \) do kwadratu.
  3. Odejmij \( x^{2} \) od \( c^{2} \).
  4. Wyciągnij pierwiastek kwadratowy z wyniku.

Przykład 4

W trapezie równoramiennym podstawy mają \( 14 \ \mathrm{cm} \) i \( 8 \ \mathrm{cm} \), a ramię \( 5 \ \mathrm{cm} \). Oblicz wysokość.

Krok 1: \( x = \frac{14 – 8}{2} = 3 \).

Krok 2: \( h^{2} = 5^{2} – 3^{2} = 25 – 9 = 16 \).

Krok 3: \( h = \sqrt{16} = 4 \).

Wysokość wynosi \( 4 \ \mathrm{cm}\). Zauważ, że trójkąt o bokach \( 3, 4, 5 \) to słynny trójkąt egipski.

Przykład 5

Podstawy trapezu równoramiennego mają \( 20 \ \mathrm{cm} \) i \( 10 \ \mathrm{cm} \), a ramiona po \( 13 \ \mathrm{cm} \). Oblicz wysokość i pole.

\( x = \frac{20 – 10}{2} = 5 \)

\( h = \sqrt{13^{2} – 5^{2}} = \sqrt{169 – 25} = \sqrt{144} = 12 \)

Mając wysokość, możemy od razu obliczyć pole:

\[ P = \frac{(20 + 10) \cdot 12}{2} = \frac{360}{2} = 180 \ \mathrm{cm^{2}} \]

Wysokość trapezu prostokątnego

Trapez prostokątny ma jedno ramię prostopadłe do podstaw. To ramię jest wysokością, więc często wystarczy je po prostu odczytać z danych.

Jeżeli jednak podano tylko drugie, ukośne ramię \( d \), wysokość obliczamy z twierdzenia Pitagorasa. Tym razem po jednej stronie powstaje jeden trójkąt prostokątny, którego jedna przyprostokątna to różnica podstaw \( a – b \):

\[ (a – b)^{2} + h^{2} = d^{2} \quad \Rightarrow \quad h = \sqrt{d^{2} – (a – b)^{2}} \]

Zwróć uwagę: w trapezie prostokątnym nie dzielimy różnicy podstaw przez 2. Dzielenie przez 2 dotyczyło tylko trapezu równoramiennego, w którym różnica rozkładała się po równo na dwie strony.

Przykład 6

W trapezie prostokątnym podstawy mają \( 12 \ \mathrm{cm} \) i \( 7 \ \mathrm{cm} \), a dłuższe ramię \( 13 \ \mathrm{cm} \). Oblicz wysokość.

Różnica podstaw: \( 12 – 7 = 5 \).

\[ h = \sqrt{13^{2} – 5^{2}} = \sqrt{169 – 25} = \sqrt{144} = 12 \]

Wysokość trapezu wynosi \( 12 \ \mathrm{cm} \). To krótsze ramię, prostopadłe do podstaw.

Wysokość dowolnego trapezu, gdy znamy wszystkie boki

Co zrobić, jeśli trapez nie jest ani równoramienny, ani prostokątny, a znasz długości wszystkich czterech boków? Można skorzystać z pomysłu: przesuń jedno ramię równolegle. Wtedy od trapezu „odcinamy” równoległobok, a pozostaje trójkąt o bokach:

  • \( a – b \) (różnica podstaw),
  • \( c \) (jedno ramię),
  • \( d \) (drugie ramię).

Wysokość tego trójkąta (opuszczona na bok \( a – b \)) jest równa wysokości trapezu. Pole trójkąta obliczamy ze wzoru Herona. Niech:

\[ s = \frac{(a – b) + c + d}{2} \]

Wtedy pole trójkąta wynosi \( P_{\triangle} = \sqrt{s(s – (a – b))(s – c)(s – d)} \). Z drugiej strony \( P_{\triangle} = \frac{(a – b) \cdot h}{2} \), więc:

\[ h = \frac{2 \cdot P_{\triangle}}{a – b} \]

Przykład 7

Trapez ma podstawy \( a = 20 \) i \( b = 6 \) oraz ramiona \( c = 13 \) i \( d = 15 \). Oblicz wysokość.

Krok 1: różnica podstaw to \( a – b = 14 \). Powstaje trójkąt o bokach \( 14, 13, 15 \).

Krok 2: \( s = \frac{14 + 13 + 15}{2} = 21 \).

Krok 3: pole trójkąta:

\[ P_{\triangle} = \sqrt{21 \cdot (21 – 14) \cdot (21 – 13) \cdot (21 – 15)} = \sqrt{21 \cdot 7 \cdot 8 \cdot 6} = \sqrt{7056} = 84 \]

Krok 4: wysokość:

\[ h = \frac{2 \cdot 84}{14} = 12 \]

Wysokość trapezu wynosi \( 12 \).

Ta metoda jest bardziej zaawansowana, więc na początku skup się na poprzednich wzorach. Dobrze jednak wiedzieć, że istnieje sposób na każdy trapez.

Wysokość trapezu, gdy znamy kąt

Jeśli w zadaniu podany jest kąt przy podstawie, wysokość można obliczyć za pomocą trygonometrii. Rozważmy trójkąt prostokątny, który powstaje po poprowadzeniu wysokości. Jego przeciwprostokątną jest ramię \( c \), a kąt \( \alpha \) leży przy dłuższej podstawie. Wysokość jest przyprostokątną leżącą naprzeciw kąta \( \alpha \), więc:

\[ \sin \alpha = \frac{h}{c} \quad \Rightarrow \quad h = c \cdot \sin \alpha \]

Gdy zamiast ramienia znasz odcinek \( x \) (przyprostokątną leżącą przy kącie \( \alpha \)), użyj tangensa:

\[ \operatorname{tg} \alpha = \frac{h}{x} \quad \Rightarrow \quad h = x \cdot \operatorname{tg} \alpha \]

Przydadzą Ci się wartości dla kątów szczególnych:

Kąt \( \alpha \) \( \sin \alpha \) \( \operatorname{tg} \alpha \)
\( 30^{\circ} \) \( \frac{1}{2} \) \( \frac{\sqrt{3}}{3} \)
\( 45^{\circ} \) \( \frac{\sqrt{2}}{2} \) \( 1 \)
\( 60^{\circ} \) \( \frac{\sqrt{3}}{2} \) \( \sqrt{3} \)

Przykład 8

Ramię trapezu ma długość \( 8 \ \mathrm{cm} \) i tworzy z dłuższą podstawą kąt \( 30^{\circ} \). Oblicz wysokość.

\[ h = 8 \cdot \sin 30^{\circ} = 8 \cdot \frac{1}{2} = 4 \ \mathrm{cm} \]

Przykład 9

W trapezie równoramiennym podstawy mają \( 16 \ \mathrm{cm} \) i \( 10 \ \mathrm{cm} \), a kąt przy dłuższej podstawie ma \( 45^{\circ} \). Oblicz wysokość.

Najpierw \( x = \frac{16 – 10}{2} = 3 \). Następnie:

\[ h = x \cdot \operatorname{tg} 45^{\circ} = 3 \cdot 1 = 3 \ \mathrm{cm} \]

Podsumowanie: którego wzoru użyć?

Wybór wzoru zależy od tego, jakie dane masz w zadaniu:

Co jest dane? Wzór na wysokość
Pole \( P \) i podstawy \( a, b \) \( h = \frac{2P}{a + b} \)
Pole \( P \) i linia środkowa \( m \) \( h = \frac{P}{m} \)
Trapez równoramienny: podstawy \( a, b \) i ramię \( c \) \( h = \sqrt{c^{2} – \left(\frac{a – b}{2}\right)^{2}} \)
Trapez prostokątny: podstawy \( a, b \) i ukośne ramię \( d \) \( h = \sqrt{d^{2} – (a – b)^{2}} \)
Ramię \( c \) i kąt \( \alpha \) przy podstawie \( h = c \cdot \sin \alpha \)
Odcinek \( x \) i kąt \( \alpha \) \( h = x \cdot \operatorname{tg} \alpha \)

Najczęstsze błędy przy obliczaniu wysokości trapezu

  • Użycie ramienia zamiast wysokości. Do wzoru na pole podstawiamy wysokość, a nie ramię (chyba że ramię jest prostopadłe do podstaw).
  • Zapomnienie o mnożeniu pola przez 2. We wzorze \( h = \frac{2P}{a + b} \) liczba 2 jest w liczniku. Częsty błąd to dzielenie samego pola przez sumę podstaw.
  • Dzielenie różnicy podstaw przez 2 w trapezie prostokątnym. Dzielimy tylko w trapezie równoramiennym.
  • Odejmowanie pierwiastków zamiast liczb pod pierwiastkiem. Zapis √(c² − x²) to nie to samo co c − x. Najpierw podnieś do kwadratu, odejmij, a dopiero potem pierwiastkuj.
  • Mieszanie jednostek. Jeśli podstawy są w centymetrach, a pole w metrach kwadratowych, najpierw sprowadź wszystko do jednej jednostki.
  • Brak jednostki w odpowiedzi. Wysokość to długość, więc podajemy ją w cm, m itp., a nie w cm².

Zadania do samodzielnego rozwiązania

Spróbuj rozwiązać zadania, a potem sprawdź wyniki poniżej.

  1. Pole trapezu wynosi \( 96 \ \mathrm{cm^{2}} \), a podstawy mają \( 15 \ \mathrm{cm} \) i \( 9 \ \mathrm{cm} \). Oblicz wysokość.
  2. W trapezie równoramiennym podstawy mają \( 18 \ \mathrm{cm} \) i \( 8 \ \mathrm{cm} \), a ramię \( 13 \ \mathrm{cm} \). Oblicz wysokość.
  3. W trapezie prostokątnym podstawy mają \( 15 \ \mathrm{cm} \) i \( 6 \ \mathrm{cm} \), a ukośne ramię \( 15 \ \mathrm{cm} \). Oblicz wysokość.
  4. Ramię trapezu ma \( 6 \ \mathrm{cm} \) i tworzy z podstawą kąt \( 30^{\circ} \). Oblicz wysokość.

Rozwiązania

  1. \( h = \frac{2 \cdot 96}{15 + 9} = \frac{192}{24} = 8 \ \mathrm{cm} \).
  2. \( x = \frac{18 – 8}{2} = 5 \), więc \( h = \sqrt{13^{2} – 5^{2}} = \sqrt{144} = 12 \ \mathrm{cm} \).
  3. Różnica podstaw to \( 15 – 6 = 9 \), więc \( h = \sqrt{15^{2} – 9^{2}} = \sqrt{225 – 81} = \sqrt{144} = 12 \ \mathrm{cm} \).
  4. \( h = 6 \cdot \sin 30^{\circ} = 6 \cdot \frac{1}{2} = 3 \ \mathrm{cm} \).

Najważniejsze wnioski

  • Wysokość trapezu to odległość między jego równoległymi podstawami, mierzona prostopadle.
  • Gdy znasz pole i podstawy, użyj wzoru \( h = \frac{2P}{a + b} \).
  • W trapezie równoramiennym wysokość znajdziesz z twierdzenia Pitagorasa, korzystając z odcinka \( x = \frac{a – b}{2} \).
  • W trapezie prostokątnym jedno ramię jest wysokością, a drugie obliczasz z różnicy podstaw.
  • Gdy znasz kąt, wysokość obliczysz za pomocą sinusa lub tangensa.
  • Zawsze sprawdź jednostki i to, czy nie pomyliłeś wysokości z ramieniem.

Jeśli opanujesz te schematy, każde zadanie o wysokości trapezu sprowadzi się do wyboru odpowiedniego wzoru i kilku prostych działań. Najlepiej zacznij od narysowania trapezu i zaznaczenia na nim danych. Taki rysunek bardzo często od razu podpowiada, który wzór wybrać.


Warto przeczytać