Ile jest krajów w Europie – aktualna lista państw

Europa przypomina mozaikę, w której kilka płytek zawsze „wystaje” poza ramę.

Dosłownie: liczba państw w Europie zależy od tego, czy liczyć Europę geograficzną, polityczną, czy mieszać oba podejścia. Najczęściej przyjmuje się, że w Europie jest 44 powszechnie uznanych państw (suwerennych), a obok nich funkcjonuje Kosowo jako państwo częściowo uznawane. Poniżej znajduje się aktualna, praktyczna lista oraz krótkie wyjaśnienie, skąd biorą się różnice w różnych źródłach. To oszczędza sporo nerwów przy referatach, sprawdzianach i dyskusjach typu „a co z Cyprem?”.

Ile jest krajów w Europie i dlaczego odpowiedź bywa różna

W szkolnych i popularnonaukowych zestawieniach najczęściej spotyka się liczbę 44 państw Europy. To podejście obejmuje państwa leżące w całości w Europie oraz te, które zwykle zalicza się do Europy mimo położenia „na styku” (np. w regionie Kaukazu).

Zamieszanie zaczyna się w momencie, gdy do gry wchodzą dwa tematy: granice Europy (geografia) oraz uznanie międzynarodowe (polityka). Część państw jest transkontynentalna, część leży geograficznie w Azji, ale kulturowo i politycznie bywa wiązana z Europą, a Kosowo nie jest uznawane przez wszystkie państwa świata.

Najbardziej „bezpieczna” odpowiedź do szkoły i większości opracowań: 44 państwa + Kosowo (częściowo uznawane).

Aktualna lista państw Europy (44 państwa)

Poniższa lista obejmuje 44 powszechnie uznane państwa zaliczane do Europy w najczęściej spotykanym ujęciu (geografia + praktyka podręcznikowa). Podano nazwy w kolejności alfabetycznej.

1. Albania
2. Andora
3. Austria
4. Belgia
5. Białoruś
6. Bośnia i Hercegowina
7. Bułgaria
8. Chorwacja
9. Czarnogóra
10. Czechy
11. Dania
12. Estonia
13. Finlandia
14. Francja
15. Grecja
16. Hiszpania
17. Holandia
18. Irlandia
19. Islandia
20. Liechtenstein
21. Litwa
22. Luksemburg
23. Łotwa
24. Malta
25. Mołdawia
26. Monako
27. Niemcy
28. Norwegia
29. Polska
30. Portugalia
31. Rumunia
32. Rosja
33. San Marino
34. Serbia
35. Słowacja
36. Słowenia
37. Szwajcaria
38. Szwecja
39. Turcja
40. Ukraina
41. Watykan
42. Węgry
43. Wielka Brytania
44. Włochy

Osobno, bardzo często dopisywane w nawiasie: Kosowo (ogłosiło niepodległość w 2008 r., uznawane przez wiele państw, ale nie przez wszystkie).

Państwa „na granicy” Europy: co z Rosją, Turcją i Kaukazem?

To właśnie te przypadki sprawiają, że w zależności od źródła padają inne liczby. W praktyce najczęściej spotyka się podejście: „liczymy je, bo mają istotne terytorium w Europie albo są standardowo zaliczane do Europy w ujęciu regionalnym”.

Państwa transkontynentalne (częściowo w Europie)

Rosja jest klasycznym przykładem państwa transkontynentalnego. Za granicę Europy przyjmuje się m.in. Ural, rzekę Ural i rejon Kaukazu, więc zachodnia część Rosji należy do Europy (i to tam mieszka większość ludności Rosji).

Turcja także leży na dwóch kontynentach: niewielka część (Tracja Wschodnia z europejską częścią Stambułu) jest w Europie, a reszta w Azji (Anatolia). Mimo małego „europejskiego skrawka” Turcja w wielu zestawieniach figuruje jako państwo europejskie właśnie przez ten transkontynentalny charakter i silne powiązania polityczne z Europą.

Czasem pojawia się pytanie o Kazachstan (ma fragment terytorium na zachód od rzeki Ural). W części opracowań bywa dopisywany do Europy „geograficznie”, ale w szkolnych listach państw Europy zazwyczaj się nie pojawia. Jeśli gdzieś widnieje liczba większa niż 44–45, to często jest to jeden z powodów.

Kaukaz: Europa czy Azja?

W przypadku Armenii, Azerbejdżanu i Gruzji problemem jest umowna granica między Europą a Azją w rejonie Kaukazu. Część geografów prowadzi ją grzbietem Wielkiego Kaukazu, część inaczej ją interpretuje, a do tego dochodzi polityka i historia regionu.

W praktyce (media, instytucje europejskie, wiele atlasów szkolnych) te trzy państwa często zalicza się do Europy szeroko rozumianej. Właśnie dlatego w powyższej liście zostały ujęte w „standardowym” zestawie 44. Jeśli trafi się źródło, które je wyklucza, liczba państw Europy spadnie.

Europa geograficzna a Europa polityczna: UE, Schengen, Rada Europy

W codziennych rozmowach słowo „Europa” bywa skrótem myślowym oznaczającym konkretną organizację, a nie kontynent. Stąd częste nieporozumienia: „w Europie jest 27 państw” — co jest prawdą tylko dla Unii Europejskiej.

• Unia Europejska (UE) – 27 państw członkowskich.
• Strefa Schengen – 29 państw (to nie to samo co UE; są państwa UE poza Schengen i państwa spoza UE w Schengen).
• Rada Europy – 46 państw członkowskich (to organizacja od praw człowieka, inna niż UE; Rosja została z niej wykluczona w 2022 r.).
• EOG (Europejski Obszar Gospodarczy) – UE + Islandia, Norwegia i Liechtenstein (czyli rynek wewnętrzny w szerszym składzie).

Wniosek jest prosty: zanim padnie liczba, warto doprecyzować, czy chodzi o kontynent, czy o członkostwo w danej organizacji.

Mikropaństwa i „małe, ale pełnoprawne” kraje

Europa ma kilka mikropaństw, które łatwo przeoczyć, a potem nagle „nie zgadza się liczba”. Do najczęściej pomijanych należą: Andora, Liechtenstein, Monako, San Marino i Watykan.

Watykan jest szczególny, bo jest państwem-miastem, najmniejszym na świecie, i funkcjonuje obok Stolicy Apostolskiej (podmiot prawa międzynarodowego). W zestawieniach państw Europy zwykle liczy się jednak Watykan jako państwo.

Najmniejsze państwo Europy i świata to Watykan – formalnie jest pełnoprawnym państwem, mimo że ma rozmiar dzielnicy dużego miasta.

Terytoria zależne i pułapki: dlaczego Gibraltar czy Wyspy Owcze nie „zwiększają” liczby państw

Do Europy należą też terytoria, które geograficznie leżą w Europie (albo są z nią mocno kojarzone), ale nie są suwerennymi państwami. I tu robi się ślisko, bo na mapie wyglądają „oddzielnie”.

Przykłady, które często mieszają w liczeniu: Gibraltar (terytorium brytyjskie), Wyspy Owcze (część Królestwa Danii), a także liczne regiony autonomiczne i zależne. One nie podnoszą liczby państw Europy, bo są częścią istniejących państw.

Kosowo i kwestia uznania: kiedy dolicza się 45. kraj?

Kosowo jest najczęstszym powodem, dla którego w internecie pojawia się liczba 45 państw w Europie. Ogłosiło niepodległość, ma własne instytucje i jest uznawane przez wiele państw, ale nie przez wszystkie (w tym m.in. przez Serbię oraz część państw ONZ).

W zadaniach szkolnych i w prostych zestawieniach najczęściej spotyka się zapis: 44 + Kosowo. To uczciwe rozwiązanie, bo pokazuje zarówno praktykę „liczenia”, jak i polityczny spór o uznanie.

Jeśli potrzebna jest jedna liczba bez przypisów, najbezpieczniej trzymać się 44 państw, a Kosowo potraktować jako osobny przypadek opisowy (zwłaszcza na sprawdzianie z geografii czy WOS-u).